Ալեքսանդր Ցինկեր. Ուժեղացնելով ռազմակայանները Հարավային Կովկասում`Ռուսաստանը տեսանելի ապագայում շարունակելու է Վրաստանի և Ադրբեջանի արևմտամետ քաղաքականության վերափոխման փորձերը

Ձեր կարծիքով, ի՞նչ միտումներ գոյություն ունեն Հարավային Կովկասի վրա ԱՄՆ և Եվրոպայի ազդեցության ընդլայնման ուղղությամբ: Ի՞նչ սցենարներով կարող եք կիսվել Հայաստանի ինտեգրման վեկտորի առավել հնարավոր ուղղության առնչությամբ:

Պատմականորեն Կովկասը դեպի իրեն է գրավել է այդ տարածաշրջանի  խոշոր խաղացողների ուշադրությունը: ԽՍՀՄ փլուզումից հետո տարածաշրջանում ազդեցության համար պայքարը նոր թափ ստացավ: Եվ անմիջապես այն բանից հետո, երբ 1997 թվականին ԱՄՆ Կոնգրեսը Կովկասը հայտարարեց Միացյալ Նահանգների կենսականորեն կարևոր շահերի գոտի, ԱՄՆ-ը և ՆԱՏՕ-ի գծով վերջինիս դաշնակիցներն այդ տարածաշրջանից Ռուսաստանի դուրսմղման քաղաքականություն սկսեցին: Արդյունքում XXI դարի սկզբին Կովկասյան տարածաշրջանում նկատվեց ինչպես տարածաշրջանի երկրների, այնպես էլ Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի, ԵՄ, Թուրքիայի, Իրանի և այլ պետությունների, ռազմական ու տնտեսական միությունների քաղաքական և տնտեսական շահերի դիմակայություն: Սակայն, վերջին ժամանակներս Հարավային Կովկասում ԱՄՆ դանդաղընթաց քաղաքականության պայմաններում նկատելիորեն ակտիվացել է ԵՄ քաղաքականությունն այդ տարածաշրջանում: ՙԱրևելյան գործընկերության՚ երկկողմ ձևաչափի շրջանակներում Հարավային Կովկասի բոլոր երեք երկրները ակտիվ բանակցություններ են վարում ԵՄ հետ ասոցացման համաձայնագրերի կնքման շուրջ: Այդ համաձայնագրերը հարցերի ավելի լայն շրջանակ են ներառում և կոչված են նոր իրավական հիմք հանդիսանալ Հարավային Կովկասի երկրների և Բրյուսելի միջև փոխհարաբերություններում: Հայաստան-Եվրամիություն ընդլայնվող համագործակցությունը, կարծում եմ, կարող է Հայաստանի ինտեգրման արդյունավետ ուղղություն դառնալ: Սակայն, այդ հարցին հարկավոր է մոտենալ առանց ֆանատիզմի:ԵՄ-ին անդամակցություն Հայաստանին չի սպառնում, վստահ էլ չեմ, որ դա անհրաժեշտ է: Հետևաբար, հասկանալով, որ լիակատար եվրաինտեգրումը Հայաստանի համար դժվարհասանելի է`պետք է ընդունել, որ աշխարհաքաղաքական, տնտեսական և, վերջիվերջո, քաղաքական-իրավական կողմնորոշիչներն ավելի շուտ մատնացույց են անում նրան եվրասիական ուղղությունը:

ՆԱՏՕ-ն`ի դեմս Թուրքիայի, ազդում է Վրաստանի և Ադրբեջանի վրա: Հայաստանը ՀԱՊԿ անդամ է: Վրաստանը ձգտում է ՆԱՏՕ-ի անդամ դառնալ: Կարելի՞ է արդյոք նշել, որ Ռուսաստանի ազդեցությունը Հարավային Կովկասի վրա իրականացվում է միայն Հայաստանի հաշվին, իսկ ուժերի հավասարակշռությունը տեղափոխվում է դեպի ՆԱՏՕ-ի կողմը:

Իրոք, Ռուսաստանի ազդեցությունը Հարավային Կովկասում օբյեկտիվորեն նվազում է: Սակայն, հետկայսերական ամբիցիաներով առաջնորդվող Ռուսաստանը լի է կարճաժամկետ և միջինժամկետ հեռանկարում Հարավային Կովկասի տարածաշրջանում կարևոր արտաքին խաղացող մնալու վճռականությամբ:

Կովկասն իր ազդեցության ոլորտ դիտարկող Մոսկվան խորապես շահագրգռված է տարածաշրջանում ՆԱՏՕ-ի ակտիվության նվազեցման հարցում: Հարավային Կովկասում ՆԱՏՕ-ի ազդեցության գոտու ընդլայնումը`դաշինքի կազմում Վրաստանի և Ադրբեջանի ընդունմամբ, ինչը մոտ ապագայում տեղի չի ունենա, և տարածաշրջանում ԱՄՆ և ՆԱՏՕ-ի զորակազմի և ռազմական ենթակառուցվածքի տարրերի տեղակայումը կհանգեցներ Ռուսաստանի համար կովկասյան ուղղությամբ իրավիճակի նկատելի բարդացման: Այդ թեման էլ ավելի արդիական է դարձել ԱՄՆ և Թուրքիայի միջև վերջինիս տարածքում ՆԱՏՕ-ի հակահրթիռային պաշտպանության տարրերի տեղակայման շուրջ պայմանավորվածության ձեռքբերումից հետո: Այդ քայլերի արդյունքում Մոսկվան, տարածաշրջանում ուժերի համեմատական հավասարակշռության պահպանման նպատակով, Թուրքիային սահմանակից Գյումրիի ռազմակայանի ուժեղացում է իրականացրել: Դա կարելի է գնահատել որպես Ռուսաստանի հարավային սահմանների անվտանգության ապահովման և արևմտյան ընդարձակման զսպման նպատակով ռազմահենադաշտի ստեղծման փորձ: Հայաստանն իր հերթին 102-րդ ռազմակայանը և ՀԱՊԿ պաշտպանության հակահրթիռային համակարգի մեջ իր ընդգրկվելն օգտագործելու է որպես իր ռազմական ներուժը մեծացնող Բաքվի դեմ զսպող գործոն և հաղթաթուղթ: Այս համատեքստում կարելի է կանխատեսել, որ Մոսկվան տեսանելի ապագայում շարունակելու է տարածաշրջանային ազդեցության համար պայքարը`ուժեղացնելով իր ռազմակայանների ռազմատեխնիկական ներուժը Հարավային Կովկասում, և փորձելով այդ կերպ վերափոխել Վրաստանի և Ադրբեջանի արևմտամետ քաղաքականությունը:

Ադրբեջանական ԶԼՄ-ները տեղեկատվություն են տարածել Ադրբեջանի կողմից Ռուսաստանի հետ նոր սպառազինությունների և ռազմական տեխնիկայի գնման շուրջ բոլոր բանակցությունները դադարեցնելու վերաբերյալ: Միաժամանակ նույն ԶԼՄ-ներում տեղեկատվություն է հայտնվել ՙեվրոպացի արտադրողների կողմից Հարավային Կովկասի երկրներիներին զենքի վաճառքի պայմանների անսպասելի մեղմացման՚ վերաբերյալ: Մտադի՞ր է արդյոք Իսրայելն օգտվել ստեղծված իրավիճակից`էլ ավելի մեծացնելով զենքի արտահանումն Ադրբեջան:

Այսօր Իսրայելն արդեն ռազմական սարքավորման բավականին խոշոր մատակարարումներ է իրականացնում Ադրբեջան, այդ պատճառով չեմ կարծում, թե ՙՀարավային Կովկասի երկրներին զենքի վաճառքի պայմանների անսպասելի մեղմացումը՚ ինչ-որ կերպ կազդի Ադրբեջանի հետ գոյություն ունեցող կամ նախատեսվող երկկողմ պայմանագրերի ծավալների վրա: Պետք է հիշել, որ դա առաջին հերթին միայն բիզնես է, իսկ հետո արդեն տարածաշրջանային ազդեցության հարցեր: Ադրբեջանը բավականաչափ գումար ունի, իսկ Իսրայելը բարձորակ ռազմական տեխնիկա է արտադրում: Այս համատեքստում, պետք է նաև նշել, որ Բաքուն սահմանափակումներ ունի ԱՄՆ-ից համանման գնումների հարցում`նկատի ունենալով Կոնգրեսի հայամետ անդամների դիմադրությունը: Ադրբեջանը սահմանափակ հնարավորություններ ունի նաև Ռուսաստանից իր գնումներում`Հայաստանի հետ վերջինիս դաշինքի պատճառով: Իսրայելի դեպքում նման խնդիրներ չկան:

Հայաստանը միջազգային հանրությունից պահանջում է Օսմանյան Թուրքիայում Հայոց ցեղասպանության փաստի ճանաչում: Ձեր կարծիքով, արդյո՞ք Ցեղասպանության միջազգային ճանաչմանն ուղղված Հայաստանի քաղաքականությունը ճիշտ քայլեր է հետապնդում, արդյո՞ք այն շտկումների, լրացումների կարիք ունի:

Հայաստանն արդարացիորեն միջազգային հանրությունից պահանջում է Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանության փաստի ճանաչում: Եվ պետք է խոստովանել, որ այդ ողբերգության մասին պատմական հիշողության համար պայքարը տալիս է իր պտուղները: Հուսով եմ, որ Իսրայելը ևս ժամանակի ընթացքում կմիանա այն պետություններին, որոնք արդեն ճանաչել են Ցեղասպանության փաստը: Ռազմավարական առումով Հայաստանն ամեն բան ճիշտ է անում: Խոսելով մարտավարական քայլերի մասին`գուցե հարկավոր է մտածել Թուրքիայի հետ վարվելակերպի որոշակի շտկման մասին և փորձել օգտագործել պաղեստինցիների հետ շփման իսրայելական սկզբունքը: Հայ-թուրքական հարաբերությունների համար այդ սկզբունքը կարելի է շրջափոխել հետևյալ կերպ. բարիդրացիական առևտրատնտեսական հարաբերություններ զարգացնել Թուրքիայի հետ` կարծես չկա Ցեղասպանության ճանաչման չլուծված խնդիր: Թուրքիայից կոշտ կերպով Ցեղասպանության ճանաչում պահանջել`կարծես բացակայում են Թուրքիայի հետ գործարար հարաբերությունները: Իհարկե, այստեղ մեկ խնդիր կա`տանգո պարելու համար երկու հոգի է հարկավոր...

Վերջերս Իսրայելի ռազմաօդային ուժերի կողմից Սիրիայի տարածքին հասցված ավիահարվածները, համաձայն պաշտոնական վարկածի, իրականացվել են զենքի տեղափոխումը կանխելու նպատակով: Ձեր կարծիքով, իրականում ի՞նչ նպատակներ է հետապնդել այդ գործողությունը: Բաշար Ասադի կանխատեսելի վարչակարգի փոխարինումն ապակենտրոն խռովարարներով որքանո՞վ է համապատասխանում անվտանգության վերաբերյալ Իսրայելի պատկերացումներին:

Թել Ավիվը Սիրիայի հակամարտությանը չի միջամտում`մի շարք պատճառներով, որից մեկն այն է, որ սիրիական ընդդիմությունը, Բաշար Ասադի վարչակարգի տապալման դեպքում, հազիվ թե Իսրայելի ընկերը դառնա: Սիրիական դիմակայության սկզբում Իսրայելը գտնում էր, որ Ասադին հնարավոր չէ տապալել, և  Երուսաղեմի համար ավելի լավ է, որ նա մնա իշխանության ղեկին: Վերջին տարվա ընթացքում մեզ մոտ հանգել են եզրակացության, որ Ասադը դատապարտված է, բայց ապստամբներին աջակցել չեն պատրաստվում`շարունակելով սպասման քաղաքականությունը: Այսօր թե’ Իրանի և ՙՀզբոլահի՚ դաշնակից Ասադի հաղթանակը, թե’ ապստամբների իշխանության գալը, ովքեր, հնարավոր է, ցանկանան հարձակվել Իսրայելի վրա, սիրիական հակամարտության ավարտման վատ սցենար է Իսրայելի համար: Այսօր պարզ է, որ Իսրայելը թույլ չի տա, որպեսզի ժամանակակից զենք հայտնվի ահաբեկչական կազմակերպությունների ձեռքում: Խոսելով վերջերս Իսրայելի ռազմաօդային ուժերի կողմից Սիրիայի տարածքին հասցված ավիահարվածների մասին`պետք է խոստովանել, որ դրանք, իրոք, հասցվել են`առաջին հերթին ՙՀզբոլահի՚ ձեռքում զենքի հայտնվելը կանխելու նպատակով: Բացի այդ, Իսրայելն իր հարվածով նախազգուշացրել է սիրիական հակամարտության բոլոր մասնակից կողմերին, որ քիմիական զենքի օգտագործման կամ այն ահաբեկիչների ձեռքը հանձնելու փորձերը կարող են ավելի մեծ մասշտաբի ողբերգության հանգեցնել, ինչը ցանկալի չէ ոչ ոքի համար:

Սիրիային С-300 զենիթահրթիռային համալիրների մատակարարումների վերաբերյալ Մոսկվայի որոշումը Թել Ավիվում որպես սպառնալիք է ընկալվում: Եվ Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուն անձամբ է փորձել համոզել Վլադիմիր Պուտինին հրաժարվել Սիրիային С-300-ի մատակարարումներից: Ձեր կարծիքով, ինչպիսի՞ն կարող է լինել այդ իրավիճակի կարգավորումը:

Սիրիայի հակաօդային պաշտպանությունն առանց այդ էլ աշխարհում լավագույններից մեկն է, այդ թվում`ՌԴ օգնության շնորհիվ: Ինչ վերաբերում է С-300 զենիթահրթիռային համալիրներին, դրանց շուրջ պայմանագիր, իրոք, ստորագրվել է դեռ 2010 թվականին, սակայն դրա իրականացումը կասեցվել է: Այս իրավիճակում հենց Իսրայելն է ձգտում կայունության`փորձելով թույլ չտալ Սիրիայում և Լիբանանում իսլամական արմատականների ձեռքում զենքի հայտնվելը: Նման վտանգ, իրոք, կա, քանի որ Թեհրանի ճնշման ներքո Սիրիայի նախագահ Բաշար Ասադն արդեն հրաման է տվել բանակին չխոչընդոտել գրոհայինների գործողություններին Իսրայելի հետ սահմանին`ուղղված հրեական պետության դեմ: Սիրիական ճգնաժամի այս իրավիճակում մեծ հույսեր են կապվում միջազգային խորհրդաժողովի գումարման հետ`սիրիական իշխանությունների և ընդդիմության ներկայացուցիչների մասնակցությամբ, ԱՄՆ պետքարտուղարի և ՌԴ ԱԳՆ ղեկավարի նախաձեռնությամբ: Խորհրդաժողովի գումարմանը խոչընդոտող հիմնական խնդիրը հակամարտող կողմերին նույն սեղանի շուրջ նստեցնելու բարդության մեջ է. եթե սիրիական ղեկավարությունը տվել է իր համաձայնությունը, սիրիական ընդդիմությունը, ողջունելով Սիրիայի կառավարության հետ Ժնևում առաջիկա բանակցությունները, խորհրդաժողովին իր մասնակցության համար պայման է առաջ քաշել: Ընդդիմությունը պատրաստ է իր ներկայացուցիչներին ուղարկել`միայն նախագահ Բաշար Ասադի հրաժարականի պայմանով: Այնուամենայնիվ, հուսով եմ, որ սիրիական ճգնաժամի կարգավորման քաղաքական մեթոդները դեռ սպառված չեն: