Արամ Կարապետյան. Հայաստանը պետք է կողմնորոշվի իր արտաքին քաղաքական վեկտորի հարցում

ՙՆոր ժամանակներ՚ կուսակցության առաջնորդ Արամ Կարապետյանի հարցազրույցն ԱրմԻնֆո լրատվական գործակալությանը:

• Աշոտ Սաֆարյան

• Չորեքշաբթի, 30 նոյեմբերի, 00:18

Պրն. Կարապետյան, Դուք բազմիցս նշել եք Հայաստանի կողմից Եվիասիական միությանն աջակցելու անհրաժեշտությունը: Ինչո՞վ է պայմանավորված նման անհրաժեշտությունը, և երկրի իշխանությունները որքանո՞վ են դա գիտակցում:

Իրոք, ես բազմիցս պնդել եմ, որ ՌԴ վարչապետի առաջքաշած այդ գաղափարն ունի իրականանալու բոլոր շանսերը, և որ մեր երկիրը պետք է միանա այդ կառույցին: Բանն այն է, որ 21-րդ դարը տարածաշրջանային միավորումների դար է: Օրինակները բազմաթիվ են`Պանամերիկյան միությունը, որը ստեղծվում է ԱՄՆ և Լատինական Ամերիկայի երկրների կողմից, Եվրամիությունը, Չինաստանը, որն ակտիվորեն ինտեգրացիոն գործընթացներ է նախաձեռնում տարածաշրջանում: Ինչ վերաբերում է Հայաստանին, ապա մենք ուղղակի պետք է ինչ-որ կերպ կողմնորոշվենք մեր արտաքին քաղաքական վեկտորի հարցում: Եվ, կարծում եմ, ամենաճիշտը և նպատակահարմարը ռուսաստանամետ վեկտորն է: Առավել ևս, որ ինտեգրացիոն գործընթացների իրական մեխանիզմներ հետխորհրդային տարածքում արդեն գործում են`օրինակ, Մաքսային միության տեսքով:

Բայց Հայաստանի իշխանությունները հեռանկարային չեն համարում այդ միությանն անդամակցելը`վկայակոչելով այդ կառույցի անդամների հետ ընդհանուր սահմանների բացակայությունը…

Իշխանությունների հայտարարությունները Ռուսաստանի, Բելառուսի և Ղազախստանի Մաքսային միության անդամակցելու անհնարինության մասին`վերջիններիս հետ Հայաստանի ընդհանուր սահմանների բացակայության պատճառով, իրականում անհիմն են: Օրինակ`ՀՀ ղեկավարությունը  եվրոպացի պաշտոնյաների հետ ամեն հանդիպման ժամանակ հայտարարում է, որ եվրաինտեգրումը Հայաստանի արտաքին քաղաքականության գերակայություններից մեկն է: Ավելին, բանակցություններ են տարվում ԵՄ հետ ազատ առևտրի և Ասոցացման համաձայնագրի կնքման շուրջ: Հարց է ծագում`իսկ արդյոք մենք ընդհանուր սամաններ ունենք Եվրամիության հետ: Անշուշտ, ոչ: Բայց, չգիտես ինչու, սահմանների բացակայությունը չի խանգարում եվրաինտեգրման գործընթացին: Իրականում Հայաստանի իշխանությունները խճճվել են իրենց արտաքին քաղաքական գերակայություններում, ոչ ոքի ոչինչ չմերժելով` պատրաստակամություն հայտնելով անդամակցել բոլոր հնարավոր միջազգային կառույցներին: Այդ քաղաքականությունը, որը սխալմամբ կոչվում է կոմպլեմենտարիզմ, իրեն արդեն սպառել է: Հայաստանի ղեկավարությունն այժմ չափազանց անհարմար իրավիճակում է: Նրանք ստիպված են ընտրություն կատարել, քանի որ այլևս անհնար է շարունակել սիրախաղը համաշխարհային ուժային կենտրոնների հետ: Ըստ որում, ես մտավախություն ունեմ, որ ընտրությունը չի կատարվի հօգուտ Եվրասիական միության:

Ինչու՞

Մաքսային միությանը, իսկ հետագայում նաև Եվրասիական միությանն ինտեգրվելու իշխանությունների ցանկության բացակայության պատճառը պայմանավորված է այն փաստով, որ հիշյալ կառույցները գերեզման կդառնան հայկական օլիգապոլիայի համար: Մաքսային միությունը կրկնակի վերահսկողություն է: Այստեղ արդեն չեն գործի մաքսակետերում ՙատկատի՚ մեխանիզմներ, ներմուծվող ապրանքի գնագոյացման հետ կապված մեքենայություններ: ՀՀ իշխանությունում գտնվող մարդիկ իրենք են հանդիսանում մոնոպոլիստներ, հետևաբար`նրանք չեն համաձայնի Մաքսային միության առաջարկած`նոր, իրենց ոչ ձեռնտու պայմաններին:

Բայց վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը Սանկտ Պետերբուրգում ստորագրել է ԱՊՀ շրջանակներում ազատ առևտրի գոտու մասին պայմանագիրը, ինչը  ապագա Եվրասիական տնտեսական միության հիմքերից մեկն է...

Կրկնում եմ`ներկայիս իշխանությունը չի ցանկանում անդամակցել Եվրասիական միությանը:
Հայաստանն ստորագրել է ԱՊՀ շրջանակներում ազատ առևտրի գոտու վերաբերյալ պայմանագիր`բացառապես այն պարզ պատճառով, որ իշխանություններին հարկավոր էին գումարներ ԵվրԱզԷՍ հիմնադրամից: Բայց հետագա ինտեգրում նրանք չեն ցանկանում:

Շատ փորձագետներ Եվրասիական միության գաղափարը դիտարկում են որպես հակակշիռ ԵՄ Արևելյան գործընկերության ծրագրին: Համաձա՞յն եք արդյոք այդ պնդմանը:

Առաջինը`կան իրողություններ, որոնք անհնար է անտեսել: Հայաստանը, դժբախտաբար, երբեք քաղաքական առումով ինքնուրույն չի եղել` բացի Տիգրան Մեծի կառավարման շրջանում: Եթե համառոտ պատմական էքսկուրս կատարենք, ապա կարելի է տեսնել, որ շատ հայ թագավորներ նշանակվել են ժամանակի խոշոր տերությունների` Բաբելոնի, Պարթևական կայսրության, Հռոմի, Բյուզանդիայի կողմից: Հայաստանն այսօր էլ չունի այն քաղաքական, առավել ևս, տնտեսական ռեսուրսները, որպեսզի ապրի և զարգանա` առանց որև համաշխարհային կառույցի միանալու: Անկախության 20 տարիներին Հայաստանը մշտապես ինչ-որ բանի անդամակցել է, մերթ 90-ականների սկզբին ձգտում էր դեպի ՆԱՏՕ, մերթ` ՀԱՊԿ, մերթ դրսևորում է հավատարմություն եվրոպական արժեքներին: Սակայն ինչի՞ ենք մենք հասել այդ տարիների ընթացքում: Ի՞նչ ենք ստացել: Տնտեսություն, որպես այդպիսին, չունենք, Բնակիչների կեսը մեկնել է երկրից, և միակ նվաճումը հաղթանակն է Արցախյան պատերազմում: Բայց վերադառնանք Եվրասիական միությունից Եվրամիության տարբերության հարցին: Կարծում եմ, որ եվրոպացիները շահագրգռված չեն Հայաստանի տնտեսությունում ներդրումներ կատարելու հարցում: Մեր միջև չկա այն օրգանական կապը, որը կա, օրինակ, Հայաստանի և Ռուսաստանի  միջև: Երկու երկրների միջև պատմականորեն արդեն ստեղծվել են այնպիսի հարաբերություններ, որ Հայաստանն ու հայերը ռուսների գիտակցության մեջ ընկալվում են որպես ՙյուրային՚: Ի տարբերություն Ռուսաստանի` Եվրամիությունն այսօր ակնհայտորեն ի զորու չէ ներդրումներ կատարել Հայաստանում, զարգացնել տնտեսությունը` հաշվի առնելով նրա վիթխարի ֆինանսական դժվարությունները: Դրա հաստատումն այն փաստն է, որ այսօր ԵՄ Չինաստանից և Ռուսաստանից վարկ է խնդրում եվրոն պահելու համար:

Ի տարբերություն Ձեզ`Հայաստանի այլ կուսակցությունների առաջնորդներ չեն շտապում իրենց տեսակետը հայտնել Եվրասիական միության գաղափարի առնչությամբ: Ձեր կարծիով, ինչո՞վ է պայմանավորված այդ անորոշությունը:

Կարծում եմ, որ մեր քաղաքական կուսակցությունների անորոշությունն ընդհանուր առմամբ պետության անորոշ քաղաքականության հետևանք է: Բացի այդ, առջևում խորհրդարանական ընտրություններ են,  և յուրաքանչյուր կուսակցություն այս կամ այն չափով հենվում է արտաքին ուժերի վրա`լինի դա Ռուսաստանը, թե Արևմուտքը: Այդ կախվածությունը նույնպես հանգեցնում է անվճռականության: Այսօր առավել քան ակնհայտ է, որ ոչ ոք չի համարձակվում հանդես գալ ռուսական նախաձեռնության դեմ: Չկան նաև դրա համար ծանրակշիռ փաստարկներ: Իշխանություններն, օրինակ, մեր հայտարարությունը համարում են լավ մտածված սադրանք, քանի որ, նրանց կարծիքով, մենք նրանց ընտրության առջև ենք կանգնեցրել:

Ըստ էության, ի՞նչ է այսօր տեղի ունենում իշխանության ներսում:

Այսօր Հայաստանում համակարգային ընդդիմության բացակայության պատճառով իշխանությունն ինքն է հաշվեհարդար տեսնում իր ներկայացուցիչների հետ: Այն զբաղվում է ինքնախժռմամբ: Իշխանությունը չունի ո’չ միասնական տնտեսական հայեցակարգ, ո’չ միասնական քաղաքական հայեցակարգ, ո’չ գաղափարախոսական բազա: Եվ այժմ, երբ իրավիճակը համաշխարհային տնտեսությունում վատթարանում է, ինչի չի կարող չանդրադառնալ Հայաստանի վրա, այդ համակարգի մաղման անհրաժեշտություն է առաջանում: