Հայաստանի խորհրդարանի մեծամասնական տեղերը բացառում են ցանկացած մրցակցություն ընտրություններում

ՙԺառանգություն՚ կուսակցության վարչության փոխնախագահ Ռուբեն Հակոբյանի հարցազրույցն ԱրմԻնֆո լրատվական գործակալությանը:

• Աշոտ Սաֆարյան

• Երկուշաբթի, 23 հունվարի, 17:29

Պրն. Հակոբյան, Հայաստանի իշխանությունները պնդում են ամենաթափանցիկ և ժողովրդավարական խորհրդարանական ընտրություններ անցկացնելու մտադրության մասին, սակայն 100%-անոց համամասնական համակարգի անցնելու վերաբերյալ ընդդիմադիր խմբակցությունների առաջարկը սվիններով դիմավորեցին: Ինչո՞վ կարելի է բացատրել դա`հաշվի առնելով, որ ընդդիմության առաջարկն, իրոք, կարող է բարելավել ընտրությունների որակը:

Եթե այսօր Հայաստանի իշխանությունները բավականաչափ քաղաքական կամք ունենային իրապես արդար և թափանցիկ ընտրություններ անցկացնելու համար, ապա խորհրդարանական ընտրություններում 100 տոկոսանոց համամասնական ընտրակարգի անցման նախաձեռնության անհրաժեշտություն չէր լինի: Ցավոք սրտի, չնայած երկրի ղեկավարության խոստումներին, մենք չենք տեսնում այն քայլերը, որոնք մեզ վստահություն ներշնչեին: Եթե առաջիկա խորհրդարանական ընտրությունները դառնան սոսկ բոլոր նախորդ ընտրական գործընթացների կրկնություն զանգվածային խախտումների առումով, ապա հետևանքները կարող են լինել ամենաանկանխատեսելին: Եվ հանդես գալով 100 տոկոսանոց համամասնական ընտրակարգի անցման նախաձեռնությամբ` ՙԺառանգություն՚ և ՀՅԴ կուսակցությունները ձգտում են հնարավորինս փակել ընտրությունների արդյունքների կեղծման բոլոր ճանապարհները, մարել խախտումների օջախները: Գաղտնիք չէ, որ այսօր բոլոր խախտումները տեղի են ունենում, հիմնականում, այն ընտրատեղամասերում, որտեղ առաջադրվում են մեծամասնական ընտրակարգով: Սրանք, ըստ էության, ապաքաղաքական ընտրություններ են: Եվ, որպես կանոն, այդ պատգամավորները, որոնք ընտրվում են մեծամասնական ընտրակարգով, սպասարկում են իշխանության շահերը: Փաստորեն, նրանց շնորհիվ իշխանությունը խորհրդարանական ընտրությունների է գնում` պահեստում արդեն ունենալով 41 մանդատ խորհրդարանում: Սակայն այդ հանգամանքն արդեն բացառում է  ցանկացած քաղաքական մրցակցություն ընտրություններում:

Նույն մեծամասնական թեկնածուները համամասնական ընտրակարգի անցնելու դեպքում չե՞ն կարող առաջադրվել այս կամ այն կոալիցիոն կուսակցության ցուցակով:

Հարցը շատ տեղին է: Ես չեմ բացառում նման սցենարը, բայց այդ դեպքում կեղծիքների մեխանիզմը զգալիորեն նվազում է: Մեկ բան է, երբ այս կամ այն խոշոր գործարարն իր ռեսուրսները ներդնում է բացառապես սեփական նախընտրական արշավի համար. նրա համար դա դառնում է կյանքի ու մահվան խնդիր, և մեկ այլ բան, եթե նա ՙաշխատում է՚ ընդհանուր առմամբ կուսակցության համար:
Այդ դեպքում տարատեսակ կեղծիքների, կաշառքների բաժանման գնալու նրա շահագրգռվածությունը նվազում է: Վերջին տարիների փորձը ցույց է տալիս, որ մեծամասնական ընտրատեղամասերը, պատկերավոր ասված, աճուրդի են հանվում. ով ավելի շատ է վճարում, նա էլ առաջադրվում է: Անշուշտ, ասվածը չի վերաբերում բոլոր մեծամասնական թեկնածուներին. ձանկացած կանոն իր բացառություններն ունի: Սակայն, խնդիրն այն է, որ երկրում ստեղծված իրավիճակն այդ ուղղությամբ բարեփոխումներ է պահանջում, ինչին էլ ընդդիմադիր խմբակցությունները ձգտում են: Այսօր հարմար պահ է Հայաստանի քաղաքական ուժերի համախմբման և համագործակցության համար. գրեթե բոլոր քաղաքական ուժերը, այսպես թե այնպես, աջակցում են մեր նախաձեռնությանը: Միայն ՀՀԿ-ն  է դեմ տրամադրված: Եվ հանրապետականների հայտարարությունները, թե համամասնական ընտրակարգին անցումը ենթադրում է հանրաքվեի անցկացում, հասարակական կարծիքի կարցում, մեղմ ասած, անլուրջ են:
Ես աշխարհում այդպիսի դեպք չգիտեմ, որպեսզի մեծամասնական կամ համամասնական ընտրակարգը որոշվի հանրաքվեի օգնությամբ:

Ինչպիսի՞ն է  միջազգային կառույցների, մասնավորապես, Եվրախորհրդի Վենետիկի հանձնաժողովի արձագանքն ընդդիմության առաջարկած փոփոխությունների առնչությամբ:

Այդ կառույցի դիրքորոշումն այն  է, որ յուրաքանչյուր պետությունը պետք է ընտրի այն ընտրակարգը, որն ավելի շատ է համապատասխանում այդ երկրի ներքաղաքական իրողություններին: Մեր երկրի առանձնահատկությունն այնպիսին է, որ մեծամասնական ընտրակարգը խոչընդոտում է անկախ ընտրական ինստիտուտի կայացմանը: Հետևաբար`դրանից պետք է հրաժարվել: Եվ, կարծում եմ, դա գիտակցում են հանձնաժողովի ներկայացուցիչները:

Արդյո՞ք Դուք երկրի ղեկավարության մոտ տեսնում եք բիզնեսն իշխանությունից տարանջատելու, մասնավորապես` պատգամավոր-ձեռներեցներից ձերբազատվելու իրական ցանկություն, ինչի մասին բազմիցս հավաստվել է: 

Ես չեմ հիշում այնպիսի նախընտրական քարոզարշավ, որը չուղեկցվեր իշխանությունների հավաստիացումներով, թե խորհրդարանում օլիգարխներ չեն լինի, և ընտրությունները կընթանան բացառապես ժողովրդավարական սկզբունքներին համապատասխան, որ Ազգային ժողովում ՙքրեական տարրեր՚ չեն լինի: Սակայն բոլոր այդ հայտարարություններն այդպես էլ մնացել են թղթի վրա: Իշխանությունների այսօրվա խոստումները ես դիտարկում են հերթական փիառ-ակցիայի շրջանակում: Ավելին, պտք չէ մոռանալ, որ հայ ձեռներեցները ձգտում են պատգամավորական աթոռ ստանալ բնավ ոչ լավ կյանքից: Խաչատուր Սուքիասյանի կամ Սասուն Միքայելյանի օրինակը ցույց է տալիս, թե ինչ ճակատագիր կարող է սպասվել գործարարին, ով չունի քաղաքական ՙտանիք՚` մանդատի տեսքով: Քանի որ Հայաստանում օրենքն օժտված չէ իրական իշխանությամբ որպես այդպիսին, հետևաբար, իր գործը պաշտպանելու նպատակով ձեռներեցը դիմում է իշխանությունների հետ գործարքի` Ազգային ժողով մտնելով որոշակի պայմաններ կատարելու պայմանով: Ես գիտեմշատ պատգամավորների, ովքեր մասնավոր զրույցներում նշում են, որ եթե իրենք խորհրդարանում չլինեին, իրենց բիզնեսը վաղուց խեղդած կլինեին:Միևնույն ժամանակ ընդդիմությունը երբեք ձեռներեցներին թիրախ չի դարձրել, սակայն նրանց գործարարական շահերը պետք է պաշտպանվեն բացառապես օրենքի շրջանակում: Իշխանություններն իրենց հերթին պարտավոր են ապահովել օրնքի գերակայությունը, երկրում ստեղծել բարենպաստ գործարարական-մթնլորտ: Հենց այս և այլ միջոցներ իրապես ի զորու են տարանջատել բիզնեսը իշխանությունից:

Թույլ տվեք անցնել մեկ այլ, ոչ պակաս ակտուալ ներքաղաքական թեմայի`առաջատար կոալիցիոն ուժեր ՀՀԿ-ի և ՙԲարգավաճ Հայաստան՚ կուսակցության միջև համագործակցությանը կամ դիմակայությանը: Ի՞նչ եք կարծում,  նշված երևույթներից ո՞րն է բնորոշ նրանց միջև հարաբերություններին:

Ստուգել, թե ՙԲարգավաճ Հայաստան՚ կուսակցություն որքանով կարող է գործել`անկախ կառավարող Հանրապետական կուսակցությունից, կօգնի խորհրդարանական ընտրությունների խառը համակարգից 100%-անոց համամասնական համակարգին անցնելը: Տվյալ պահին դժվար է ասել`գոյություն ունի արդյոք իրական մրցակցություն ԲՀԿ և ՀՀԿ կուսակցությունների միջև: Եվ ՙԺառանգություն՚ և ՀՅԴ կուսակցությունների առաջարկած օրինագիծը կարող է լակմուսի թուղթ դառնալ, որը կորոշի ՙԲարգավաճ Հայաստանի՚ իրական մտադրությունները: ՙԲարգավաճ Հայաստան՚ կուսակցության վարքագծից, 100%-անոց համամասնական համակարգի անցնելու հարցի առնչությամբ նրա դիրքորոշումից է կախված այն, թե որքանով է այն ընդհանրապես ի վիճակի նպաստել երկրի առջև ծառացած խնդիրների լուծմանը: Այդ կուսակցության առանձին պատգամավորներ իրենց աջակցությունն են հայտնում մեր առաջարկներին, սակայն ընդհանուր առմամբ կուսակցության տեսակետն դեռ չի հրապարակվել:

Փաստորեն, Դուք չե՞ք բացառում իշխանության ներսում երկու բևեռների ձևավորման հնարավորությունը:

Ես չեմ բացառում նման սցենարը: Ավելին, այդ սցենարն ավելի նպաստավոր կլիներ, քանի որ իշխանության ներսում մրցակցությունը նույնպես կարող է ապահովել համեմատաբար թափանցիկ ընտրություններ, քանի որ նպաստում է փոխադարձ հսկողության հաստատմանը: