Իվան Կուխտա: Հայաստանում Ուկրաինայի դեսպան. Ուկրաինա-հայկական հարաբերությունները ողջ քսանամյա ժամանակաշրջանում ավելի քան հաջող էին

Հայաստանում Ուկրաինայի դեսպան Իվան Կուխտայի հարցազրույցն ԱրմԻնֆո լրատվական գործակալությանը:

• Հինգշաբթի, 22 դեկտեմբերի, 19:18

Այս տարի լրանում է Ուկրաինայի և Հայաստանի միջև դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման 20 տարին: Ինչպե՞ս կբնորոշեք այդ ժամանակահատվածը:

Միանգամայն ճիշտ եք: 1991 թ. դեկտեմբերի 25-ին Ուկրաինան և Հայաստանը հաստատեցին դիվանագիտական հարաբերություններ, որոնք արդեն 20 տարի շարունակ, կարծում եմ, հաջող զարգանում են: 20 տարին ոչ մեծ, բայց փոքր ժամանակաշրջան չէ: Երևանում Ուկրաինայի դեսպանատուն բացվեց միայն 1996 թվականին: Այդ ընթացքում երկու պետություններում տեղի ունեցան քաղաքական և տնտեսական բարեփոխումներ: Այնուամենայնիվ, խոսելով մեր պետությունների միջև հարաբերությունների մասին`կուզենայի շեշտել, որ դրանք չեն սահմանափակվում միայն այդ քսանամյա ժամանակաշրջանով: Հայաստանի և Ուկրաինայի ժողովուրդների միջև բարեկամության պատմությունը սկսվում է ХI դարից: Մեր պետությունների միջև առաջին դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են դեռ Ուկրաինայի Ժողովրդական Հանրապետության և Առաջին Հանրապետության միջև: 1918-1920 թթ. ներառող հայ-ուկրաինական միջպետական հարաբերությունների այդ ժամանակաշրջանը թեև ոչ երկարատև, սակայն մեր ժողովուրդների միջև բարեկամական կապերի հարուստ պատմության նշանակալից փուլ էր: Ինչ վերաբերում է դեռ անցած հարյուրամյակի սկզբին մեր դիվանագիտական հարաբերությունների ակունքներին մոտ կանգնած մարդկանց, ապա ուշագրավ է, որ Ուկրաինայի արտաքին քաղաքական գերատեսչության առաջին ղեկավար Ալեքսանդր Շուլգինը ժամանակին կանխագուշակել էր, որ, վերականգնելով իր անկախությունը` ազատ Ուկրաինան կինտեգրվի ազատ Եվրոպային:  Հաճելի է նշել, որ նրա խոսքերն իրականացվել են, և հիմա թե’ Ուկրաինան, թե’ Հայաստանն ընթանում են եվրաինտեգրման ճանապարհով, և այդ ճանապարհին Կիևի և Երևանի փոխգործակցության հարցերը մշտապես ներառվում են ուկրաինա-հայկական բանակցությունների օրակարգում:

Վերադառնալով մեր դիվանագիտական հարաբերությունների արդի պատմությանը`կարևոր է նշել է, որ դրանք զարգանում են բարեկամության, հարգանքի ու փոխըմբռնման ոգով, ինչն իր հերթին թույլ է տալիս հաջող արդյունքների հասնել`ինչպես երկկողմ, այնպես էլ բազմակողմ մակարդակով: Ընդհանուր առմամբ, մեր ժողովուրդների հարաբերությունները դրական զարգացում են ապրում`ներառելով քաղաքական, տնտեսական և մշակութային-հումանիտար ոլորտները: Կարևոր է նշել նաև մեր պետությունների ղեկավարների միջև երկկողմ երկխոսության և փոխըմբռնման բարձր մակարդակը: Այդ համատեքստում, կցանկանայի  ընդգծել, որ միայն վերջին տարում տեղի ունեցան մեր նախագահների հանդիպումները Սերժ Սարգսյանի`Ոկրաինա պաշտոնական այցի շրջանակներում, խորհրդարանների ղեկավարների և արտգործնախարարների հանդիպումը Երևան նրանց պաշտոնական այցերի ժամանակ, ինչը մեր հաջող համագործակցության ծանրակշիռ վկայություն է: Այսպես`2011
թ. փետրվարի 10-11-ն Ուկրաինայի արտգործնախարար Կոնստանտին Գրիշչենկոն պաշտոնական այցով ժամանեց Հայաստան, որի ընթացքւոմ տեղի ունեցան ուկրաինա-հայկական բանակցություններ`երկու երկրների արտաքին քաղաքական գերատեսչությունների ղեկավարների մակարդակով: 2011 թ. հուլիսի 1-2-ը տեղի ունեցավ Հայաստանի նախագահի պաշտոնական այցը Ուկրաինա, որի ընթացքում տեղի ունեցան երկու պետությունների ղեկավարների բանակցությունները: ՀՀ նախագահի Կիև այցի շրջանակներում տեղի ունեցան Ուկրաինայում Հայաստանի մշակույթի օրեր, ինչպես նաև ուկրաինա-հայկական գործարար համաժողով: Ս. Սարգսյանի այցի նախօերեին /ս.թ. հունիսի 29-30-ը/ Կիևում անցկացվեց տնտեսական համագործակցության ուկրաինա-հայկական միջկառավարական համատեղ հանձնաժողովի հինգերորդ նիստը: Հուլիսի 11-12-ը տեղի ունեցավ Ուկրաինայի Գերագույն ռադայի նախագահ Վլադիմիր Լիտվինի այցը Հայաստան: Տեղի ունեցան Ուկրաինայի և Հայաստանի խորհրդարանների ղեկավարների բանակցությունները:

Ամփոփելով ասվածը`կարելի է փաստել, որ մեր հարաբերությունները ողջ քսանամյա ժամանակաշրջանում հաջող են եղել: Դրա ապացույցն է նաև աճող ապրանքաշրջանառությունը, որն այս տարի կազմել է շուրջ $300 մլն և գրեթե հասել իր նախաճգնաժամային մակարդակին, ինչպես նաև գործարար շփումների հաջող զարգացումը, ինչն, անշուշտ, նպաստում է մեր քաղաքացիների բերակեցությանը:

Ինչպե՞ս կգնահատեք երկու պետությունների միջև առկա իրավապայմանագրային բազան: Ձեր կարծիքով, ի՞նչ կարելի է ավելացնել դրան:

Այսօր մեր իրավապայմանագրային բազան ներառում է շուրջ 70 միջազգային պայմանագիր, ինչը, կարծում եմ, ծանրակշիռ հիմք է Ուկրաինայի և Հայաստանի միջև բազմակողմ համագործակցության զարգացման համար:

Այդ պայմանագրերը ներառում են համագործակցության բոլոր ոլորտները`քաղաքացիների իրավունքների պաշտպանության, առևտրի, զբոսաշրջության և այլ հարցերից ընդհուպ մշակութային-հումանիտար ուղղությունը: Սակայն, չնայած բավականին ծանրակշիռ իրավապայմանագրային բազային`այսօր չի կարելի ասել, թե այն լիովին բավարարում է օրակարգում դրված բոլոր պահանջները: Այսօր մեզ անհրաժեշտ է իրավաբանորեն երկկողմ մակարդակով կարգավորել այնպիսի հարցեր, ինչպես ուկրաինական ուսումնական հաստատությունների գործունեությունը Հայաստանի տարածքում, մասնավորապես`Տերնոպոլի ազգային տնտեսագիտական համալսարանի երևանյան մասնաճյուղի, քաղաքացիների ռեադմիսիայի, էկոլոգիայի պահպանությանն առնչվող հարցեր: Բայց, ինչպես արդեն ասել եմ, հաշվի առնելով մեր երկրների միջև հարաբերությունների բարձր մակարդակը, ինչպես նաև հիմնվելով ավանդական բարեկամության ավանդույթների վրա`վստահ եմ, որ արդեն մոտ ապագայում մենք կկարողանանք զգալիորեն ընդլայնել մեր պայմանագրային բազան, ինչը կնպաստի գոյություն ունեցող չլուծված հարցերի կարգավորմանը: 

Հեռու չէ այն օրը, երբ Ուկրաինան կստանձնի ԵԱՀԿ նախագահությունը: Ի՞նչ քայլեր է մտադիր ձեռնարկել Ուկրաինան ղարաբաղյան հակամարտության խաղաղ կարգավորման ուղղությամբ:

Նախագահությունն այնպիսի կազմակերպութունում, ինչպիսին ԵԱՀԿ-ն է, պատասխանատվություն է: Լիովին գիտակցելով դա`մեր երկիրը կանխապես սկսել է պատրաստվել 2013 թվականին: Ուկրաինայի արտգործնախարարությունը և ԵԱՀԿ անդամ երկրներում վերջինիս դիվանագիտական ներկայացուցչությունները անհրաժեշտ նախապատրաստական աշխատանքներ են իրականացնում: Որպես կանոն`դրանք հանդիպումներ են արտաքին քաղաքական գերատեսչությունների ղեկավարության, փորձագետների, քաղաքագետների, ԵԱՀԿ առաքելությունների և ոչ կառավարական կազմակերպությունների ներկայացուցիչների հետ:

Նման գործունեություն է իրականացնում նաև Հայաստանում մեր դեսպանատունը: Այդ առնչությամբ կուզեի նշել ՀՀ ԱԳՆ երկխոսության պատրաստակամությունը, Երևանում ԵԱՀԿ գրասենյակի ղեկավարության բարձր պրոֆեսիոնալիզմը: Մենք աստիճանաբար անհրաժեշտ փորձ ենք կուտակում`բարձրացնելու Կազմակերպությունում Ուկրաինայի նախագահության արդյունավետությանը:

Գոհունակությամբ փաստում ենք Ուկրաինայի և Հայաստանի արտգործնախարարներ Կոնստանտին Գրիշչենկոյի և Էդվարդ Նալբանդյանի միջև պարբերաբար տեղի ունեցող արդյունավետ երկխոսությունը: Դեկտեմբերի 6-ին Վիլնյուսում կայացած վերջին այդպիսի հանդիպման ժամանակ, որը տեղի ունեցավ ԵԱՀԿ Արտգործնախարարների խորհրդի 18-րդ նիստին մեր երկրների արտաքին քաղաքական գերատեսությունների ղեկավարների մասնակցության շրջանակներում, քննարկվել  է, մասնավորապես, ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորումը:

2011 թ. հուլիսի 1-2-ը Կիևում բարձր մակարդակով ուկրաինա-հայկական բանակցությունների արդյունքների համաձայն մամլո ասուլիսի ժամանակ Ուկրաինայի նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչը, մասնավորապես, հայտարարել է, որ Ուկրաինան առավելագույնս ջանք կգործադրի ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման  շուրջ բանակցային գործընթացի առաջխաղացման համար: ՙՄենք շատ ենք ցանկանում,
որպեսզի մեր բարեկամները լուծում գտնեն ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակներում: Ուկրաինան 2013 թվականին նախագահելու է ԵԱՀԿ-ում, և մենք ջանք կգործադրենք`այդ բանակցային գործընթացում առաջընթաց գրանցելու նպատակով՚,- ընդգծել է պետության ղեկավարը: 
 
Որոշվա՞ծ են արդյոք Հայաստանում Ուկրաինայի մշակույթի օրերի  և Ուկրաինայում Հայաստանի մշակույթի օրերի անցկացման ժամկատները:

Պատասխանելով այդ հարցին`ամենից առաջ կուզեի ընդգծել Հայաստանի և Ուկարինայի միջև մշակութային-հումանիտար ոլորոտում համագործակցության բարձր մակարդակը: Հատկապես ինձ համար հաճելի է նշել մեր իշխանությունների վերաբերմունքն ինչպես Հայաստանի, այնպես էլ Ուկրաինայի տարածքում գտնվող մեր ժողովուրդների պատմական հուշարձանների պահպանման նկատմամբ: Մեր երկրների մշակությաին կյանքի նշանավոր իրադարձություններից մեկը 2008 թ. հուլիսին Ղրիմի հայկական Սուրբ խաչ վանական համալիրի  650-ամյակի տոնակատարությունն էր`վերանորոգված ուկրաինական բյուջեի միջոցներով /ավելի քան 11 մլն գրիվեն/, որի օծմանը մասնակցեցին Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին II-ը և ՀՀ նախագահը: Բացի այդ, Լվովի քաղխորհդի հաշվին աշխատանքներ են տարվում Լվովի Հայկական մայր տաճարի որմնանկարչության վերականգնամն ուղղությամբ: 

Ինչ վերաբերում է Ձեր հարցին, ապա կուզեի նշել, որ դեռ 2008 թվականին մենք ստորագրեցինք Ուկրաինայի մշակույթի և տուրիզմի նախարարության և Հայաստանի մշակույթի նախարարության միջև 2008-2012 թթ. համագործակցության ծրագիր, որի դրույթների համաձայն`նախատեսված է մեր երկրների Մշակույթի օրերի անցկացում: Այդ առնչությամբ 2011թ. հուլիսին ՀՀ նախագահի Ուկրաինա այցի շրջանակներում անցկացվեցին Ուկրաինայում Հայաստանի մշակույթի օրեր, ինչը նոր խթան հաղորդեց մշակութային-հումանիտար ոլորտում համագործակցության զարգացմանը: Դեսպանատունը զբաղվում է Հայաստանում Ուկրաինայի օրերի կազմակերպմամբ, որոնց անցկացումը նախատեսված է 2012 թ. առաջին կիսամյակում: Ակնկալում ենք, որ Ուկրաինայի ստեղծագործական խմբերը կկարողանան ուկրաինական հարուստ մշակույթը ներկայացնել հայ հանդիսատեսին ոչ միայն Երևանում, այլև Հայաստանի այլ խոշոր քաղաքներում:

Ինչ քայլեր են ձեռնարկվում կրթության ոլորտում համագործակցության ակտիվացման ուղղությամբ:

Այսօր կրթական ոլորտում համագործակցությունը հիմնվում է ստորագրված մի շարք երկկողմ համաձայնագրերի վրա, մասնավորապես այն համաձայնագրերի, որոնք կանոնակարգում են ինչպես Ուկրաինայի, այնպես էլ Հայաստանի տարածքում կրթության վերաբերյալ փաստաթղթերի համարժեքությունը: Բացի այդ, ներկայումս գոյություն ունեն մեր երկրների բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների միջև մի շարք համաձայնագրեր, որոնք նախատեսում են ուսանողների և դասավանդողների փոխանակում, մասնակցություն խորհրդաժողովներին, համատեղ գիտական նախագծերի իրականացում:

Մասնավորապես `այդպիսի համաձայնագրեր են ստորագրված Կիևի Տարաս Շևչենկոյի անվան ազգային համալսարանի և Երևանի պետական համալսարանի, ինչպես նաև ՙԿիևի պոլիտեխնիկական ինստիտուտ՚ Ուկրաինայի ազգային տեխնիկական համալսարանի և Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի միջև:  2011/12 թթ. Ուկրաինայում կրթություն է ստանում Հայաստանի 106 քաղաքացի, որից 4-ը սովորում է պետական կրթաթոշակի հաշվին, 102 –ը`պայմանագրով: 

Ըստ որում, Ուկրաինայում, մասնավորապես`Կիևում, Ազգային փոքրամասնությունների իրավունքների պաշտպանության մասին օրենքի համաձայն, միջնակարգ դպրոցներում այս տարվանից ներմուծվել է հայոց լեզվի ֆակուլտատիվ ուսուցում: Իսկ Հայաստանում գործում է Տերնոպոլի ազգային տնտեսագիտական համալսարանի երևանյան մասնաճյուղը`Հարավային Կովկասում միակ ուկրաինական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունը: Այսօր դեսպանատան միակ խնդիրը Հայաստանի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում ուկրաինական լեզվի դասավանդման վերսկսումն է: Այդ նպատակով մենք բանակցություններ ենք անցկացնում Երևանի Վ. Բրյուսովի անվան պետական լեզվաբանական համալսարանի ղեկավարության, ինչպես նաև հանրակրթական հաստատությունների հետ: