Տիգրան Խզմալյան. Լեռնային Ղարաբաղում պետականության զգացողությունն անհամեմատ ավելի ուժեղ է, քան բուն Հայաստանում

Ընդդիմադիր ՙՍարդարապատ՚ քաղաքական շարժման նախաձեռնող խմբի ներկայացուցիչ, հայտնի կինոռեժիսոր Տիգրան Խզմալյանի հարցազրույցն ԱրմԻնֆո լրատվական գործակալությանը:

• Դավիթ Ստեփանյան

• Երկուշաբթի, 16 հունվարի, 14:55

2011 թվականը բավականին հագեցած էր ներքաղաքական իրադարձությունների առումով: Ի՞նչ միտումներ են դիտվում 2012 թվականին, մասնավորապես`մոտալուտ խորհրդարանական ընտրությունների համատեքստում:

Մենք շատ հաճախ սխալ ենք գործում, Հայաստանի ներքաղաքական միտումները դիտարկելով համաշխարհային գործընթացներից զատ, ինչը, հիմնականում, գալիս է նաև ՙվերևներից՚: Արաբական հեղափոխությունները, որոնցով սկսվեց 2011 թվականը, ցույց տվեցին, որ աշխարհում հայտնվել է ևս մեկ տարանջատման գիծ: Այժմ հասարակությունը պայմանականորեն կարելի է բաժանել երկու մասի` հեռուստատեսության հանրություն և ինտերնետի հանրություն: Իսկ հեռուստատեսությունն այնպիսի բռնապետական ավտորիտար երկրներում, ինչպիսին Հայաստանն է, լիովին վերահսկվում է կառավարության կողմից: Այդ պայմաններում Հայաստանում տեղի է ունեցել ինտերնետային հանրության բուռն աճ մինչև քառորդ միլիոն: Այդ հանրությունը չի վստահում հեռուստատեսությանը և մերժում է ուղեղների լվացումը Երևանից: Դա 2011 թվականի չափազանց կարևոր, միջանկյալ արդյունք է, քանի որ պարզ է դարձել, որ երիտասարդության շրջանում, որի ներկայացուցիչները կազմում են Ցանցից օգտվողների մեծ մասը, հասունանում է դժգոհություն և բողոք, որը շատ շուտով կանդրպայթի և ոտքի կհանի հասարակության երկրորդ մասին: Դա էլ, ըստ էության, ընդունված է համարել նախահեղափոխական իրավիճակ:

Հնարավո՞ր արդյոք, որ իրավիճակի սրումը տեղի կունենա մայիսին, երբ կամփոփվեն ԱԺ ընտրությունների արդյունքները, որոնք, ինչպես հասկանում եմ, արդեն կանխորոշված են:

Հայաստանում ՙընտրություններ՚ բառը նույնիսկ անպարկեշտ է արտասանել, քանի որ ժողովուրդն, ըստ էության, ստիպված է ընտրել ոչնչից: Վերջին ընտրությունները  Ռուսաստանում և Հարավային Օսիայում ցույց տվեցին, որ անգամ այդպիսի երաշխավորված միջոցառումները կարող են տհաճ անակնկալներ մատուցել:Ես թույլ եմ տալիս, ոչ մինչև մայիս թեթև գլխացավը կհետապնդի նաև Հայաստանի կառավարող վարչակազմին: Սակայն հենց այն պատճառով, որ ազգի բացարձակ մեծամասնությունը շարունակում է ոտքը դնել միևնույն փոցխին, մայիսին այդ փոցխը կհասնի մեր ճակատներին: Եվ բոլորը կհասկանան, ի դեպ, յուրաքանչյուրը` յուրովի, որ մեզ հերթական անգամ խաբել են: եվ երբ դա ակնհայտ կդառնա, կսկսվեն անխուսափելի գործընթացներ: Ի դեպ, այդ ամենն ակնհայտ է արդեն այսօր, քանի որ, օգտագործելով դասականի խոսքերը, ՙԱննուշկան արդեն յուղը թափել է՚: 

Այնուամենայնիվ, ինչպիսի՞ն կլինի քաղաքական ուժերի դասավորությունը 2012 թ. խորհրդարանում առաջիկա խորհրդարանական ընտրություններից հետո: Կփոխարինվի՞ արդյոք ՙԺառանգությունը՚ ՀԱԿ-ով:

Անկեղծ ասած, խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքները մեր հասարակական կյանքի համար որևէ նշանակություն չեն ունենա, քանի որ ՙԺառանգություն՚ կուսակցության 5-6 պատգամավորի կարծիքը որևէ բան փոխել չի կարողացել և չի կարող: Իսկ հաշվի առնելով, որ Հայ ազգային կոնգրեսը խաղում է Բաղրամյան 26-ում թելադրվող կանոններով`այդ ուժն անխուսափելիորեն կստանա խորհրդարանում իր հասանելիք 10-15 տեղը: Ավելի վաղ ինձ թվում էր, թե դա կարվի ամբողջությամբ ՙԺառանգության՚ տեղերի հաշվին: Սակայն, ինչ-որ պահի Հայաստանի նկատմամբ արևմտյան դիտորդները, որոշելով շտկել իրավիճակը, մի քանի ուղղումներ են կատարել: Եվրոպական ժողովրդական կուսակցության, ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի որոշակի ներարկումներից հետո Րաֆֆի Հովհաննիսյանն, այնուամենայնիվ, խորհրդարանում մի քանի տեղ կստանա Սերժ Սարգսյանից, քանի որ այդպես են ցանկանում վերջինիս արևմտյան գործընկերները:
Առաջիկա ընտրություններին ընտրողների մասնակցությունն ամոթալի ցածր կլինի, ինչը, սակայն, ոչ ոք չի նկատի, քանի որ իշխանություններն ընտրույթունների կուղարկեն 300 հազար պետծառայողի`ոստիկանության և բանակի հետ միասին, կպատրաստեն համոզիչ հաղորդումներ, կհաշվեն ձայները`ինչպես հարկն է: Այնպես որ, անակնկալներ չեն լինի: Համենայն դեպս, Սերժ Սարգսյանը, հմուտ կերպով ամեն ինչ դեպի դրան է տանում: ԲՀԿ-ն այդպես էլ կմնա կոալիցիոն կուսակցություն ընտրություններից հետո, քանի որ դասակարգային պայքարը դեռ ոչ ոք չի վերացրել: Ինչպե՞ս կարող են քաղաքական տարբեր ճամբարներում գտնվել նույն բանակության և դասակարգի եղբայրները: Նրանք, անշուշտ, դաշնակիցներն են`պատրաստ կրծել հասարակ ժողովրդի կոկորդը սեփականության համար, որը մեզնից խլել են: Իսկ երբ նրանք իրենց են ենթարկում ժողովրդին հերթական 4-5 տարում, նրանք սկսում են միմյանց կոկորդը կրծել, սակայն ինքնապահպանման բնազդը միշտ ճիշտ է աշխատում, և ճգնաժամի պահին նրանք ատամ են ցույց տալիս մեզ:

Հնարավո՞ր է արդյոք  ՙղարաբաղյան քարտի՚ խաղարկումը ներքաղաքական պայքարում:

Ես չեմ կարծում, թե Ադրբեջանը կհանդգնի խաղարկել այսպես կոչված ՙղարաբաղյան քարտը՚` լինելով հարուստ և միևնույն ժամանակ թույլ և խարխուլ պետական կազմավորում: Լավագույն դեպքում Բաքուն կարող է ակնկալել ապագա համադաշնություն Լեռնային Ղարաբաղի հետ:
Ավելին, ես համոզված եմ, որ հայոց պետականության համար Ադրբեջանը ոչ մի սպառնալիք չի ներկայացնում: Պետականության համար ամենագլխավոր սպառնալիքը դրանից օգտվելու մեր անկարողությունն է, այսինքն, դա զուտ մեր ներքին խնդիրն է: Հայաստանում ընթանում է պայքար տարբեր աշխարհայացքների, կյանքի մոդելների, իդեալների միջև, և դա նույնպես նոր պայքար չէ: Դա հարուստների պայքար է ընդդեմ աղքատների, մատերիալիստ-կրպակատերերի պայքար ընդդեմ իդեալիստների: Այդ պայքարը բնորոշ է ոչ միայն անգլոսաքսերին, ռուսներին կամ հայերին, այն բնորոշ է բոլորին: Իսկ Լեռնային Ղարաբաղը կարող է լուրջ դեր խաղալ, սակայն միանգամայն այլ համատեքստում, հաշվի առնելով, որ Ղարաբաղում պետականության զգացողությունն անհամեմատ ավելի ուժեղ է, քան բուն Հայաստանում: Լեռնային Ղարաբաղն իր մեջ կրում է պետականույթան ըմբռնում, որը ենթադրում է հասարակական բարօրության պահպանման համար անձնազոհության անհրաժեշտության ըմբռնում: Ղարաբաղը դա դեռ պետք է սովորեցնի Հայաստանին: Սակայն Ղարաբաղն ինքնին Ղարաբաղ չէ, և ես կարծում եմ, որ արդեն հաջորդ սերունդը կդադարի ընկալել այդ արհեստական, սխալական կոնֆիգուրացիան` Հայաստան և Ղարաբաղ: Արցախն արդեն ինտեգրված է Հայաստանին, և առաջիկա տարիներին մենք ամեն ինչ կանենք, որպեսզի դա տեղի ունենա նաև պաշտոնապես: Ոչ մի դեպքում չի կարելի թույլ տալ ևս մեկ պառակտում հայության, Սփյուռքի, Հայաստանի, Արցախի միջև, և անհրաժեշտ է մեկընդմիշտ ջնջել նույնիսկ դրա նշանները:

Քանի որ մենք խոսեցինք Հայրենիքի և Սփյուռքի միջև սերտ մերձեցման  մասին, հնարավոր չէ չանդրադառնալ բարերար Նարեկ Հարությունյանի գործին: ՙՍարդարապատը՚ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձնում այդ գործին`հանուն արդարության վերականգնման...

Կարծում եմ, որ Հայաստանի ավազակապետությունը և վերջինիս ՙարդարադատության՚ մարիոնետային համակարգը ՙՆարեկացի՚ արվեստի միության հիմնադիր Նարեկ Հարությունյանի դեպքում հերթական ցուցադրական դատավարությունը կազմակերպեց: Տարիներ շարունակ կողոպտելով ազգային հարստությունը և թալանելով ողջ երկիրը`հօգուտ մի խումբ օլիգարխների, վարչակարգը հանկարծ ձեռնամուխ է եղել ՙստվերային տնտեսության՚ դեմ պայքարին և հարկադրման բնագավառում ՙկարգուկանոնի հաստատմանը՚: Ինչպես և պետք էր սպասել, սկսել են նրանք ոչ թե իրենցից, այլ մշակույթի և արվեստի բնագավառում երկրում հայտնի բարերար և մեկենաս Նարեկ Հարությունյանից: Ճակատագրի հեգնանքով սփյուռքահայ Հարությունյանի կալանավորումը հաջորդել է Մարսելում Սերժ Սարգսյանի խանդավառված ելույթին, որտեղ նա սփյուռքահայերին կոչ է արել վերադառնալ Հայաստան: Ավելի վաղ հայկական սփյուռքի մի քանի հեղինակավոր ներկայացուցիչներ`Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս Արամ 1-ինը, ՀՅԴ Արևմտյան Ամերիկիայի Կենտրոնական կոմիտեն, հայտնի երգիչ Շառլ Ազնավուրը և գործարար Լևոն Հայրապետյանը հանդես են եկել Հայաստանի իրավիճակի և իշխանական համակարգի խիստ քննադատությամբ: Այս համատեքստում, նրա կարծիքով, հասկանալի է դառնում դրսից աճող ճնշման առնչությամբ կառավարող վարչակարգի ագրեսիվ-հիստերիկ արձագանքը: Ըստ էության, այդ դատաստանի իրական նպատակն սփյուռքահայերի`Հայաստանի կոռումպացված իշխանություններից ազատ և անկախ մասնավոր ձեռնարկատիրության անհնարինության հաստատումն է: Վստահ եմ, որ ներկայիս բռնապետությունը շարունակելու է օգտագործել Սփյուռքի բոլոր տնտեսական, ազգային և բարեգործական նախագծերը`սեփական հարստացման և ուժեղացման նպատակով: Սակայն, Սփյուռքում արդեն գիտակցել են ՙկթու կովի՚ իրենց կերպարի փոփոխման անհրաժեշտությունը: Սփյուռքը, որն ակտիվորեն սկսել է քննադատել Երրորդ հանրապետության իշխանություններին, արդեն երբեք առաջվանը չի լինի, և այն գնալով ավելի է ակտիվանում: Նարեկ Հարությունյանի գործը կարող է և պետք է վերջին կաթիլը դառնա Սփյուռքի համբերության բաժակում: