Դենիս Հոգի: Ադրբեջանը ղարաբաղյան հակամարտությունը չի լուծի նոր պատերազմի ճանապարհով

Մեծ Բրիտանիայի սոցիալ-դեմոկրատական և լեյբորիստական կուսակցության նախկին նախագահ Դենիս Հոգիի հարցազրույցն ԱրմԻնֆո լրատվական գործակալությանը:

• Օկսանա Մուսաելյան

• Չորեքշաբթի, 7 դեկտեմբերի, 17:44

Դուք խաղաղարարության ոլորտում մեծ փորձ ունեք: Ընթացիկ տարվա գարնանն այցելել եք Հայաստան, ինչպիսի՞ն է Ղարաբաղի շուրջ բանակցային գործընթացի Ձեր գնահատականը, ո՞ր փուլում են գտնվում կողմերը, ի՞նչ դժվարություններ կան նրանց առջև և ինչպե՞ս կարելի է դրանք հաղթահարել:

Ընթացիկ տարվա գարնանը եղել եմ Հայաստանում և ծանոթացել Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության շուրջ առկա իրավիճակին: Հայաստանում շատերը գիտակցում են, ու Ղարաբաղում ստատուս-քվոյին առնչվող իրավիճակն անհնար է երկար պահպանել, դրա համար հարկավոր է լուծում գտնել: Կարծում եմ, որ շատերն Ադրբեջանում նույնպես ենթադրում են, որ նման իրավիճակը չի կարող լինել գոհացուցիչ, այն պետք է կարգավորվի:

1990-ականներից Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև ուժերի հաշվեկշիկռը փոխվել է այն բանի շնորհիվ, որ երկրներում զարգացել է տարբեր տնտեսական դինամիկա: Հուսով եմ, որ այդ իրավիճակը չի դրդի հակամարտության կարգավորման:

Դուք նկատի ունեք ռազմական ճանապարհո՞վ:

Այո: Պատերազմն ի զորու չէ լուծել այնպիսի խնդիր, ինչպիսին է Լեռնային Ղարաբաղի հարցը, պատերազմը սոսկ կբարդացնի իրավիճակը, կսեղծի նոր խնդիրներ, ժամանակ կխլի և կկործանի բոլոր հետագա սերունքների կյանքերը: Վերջ ի վերջո, կողմերն ստիպված կլինեն խոստովանել հետևյալը. Մենք բոլորս ողջ ենք, և մեզ հարկավոր է մտածել հակամարտության այլ լուծման ուղղությամբ:

Հաշվի առնելով միջնորդի Ձեր սեփական փորձը`Ձեր կարծիքով, կարո՞ղ են արդյոք միջնորդները կողմերին դրդել համաձայնագրի կնքման:

Իրավիճակը Հայաստանում և Ադրբեջանում լիովին նման չէ Հյուսիսային Իռլանդիայում ձևավորված իրավիճակին: Հայերն ունեն վիթխարի սփյուռք աշխարհով մեկ, ինչը կարևոր քաղաքական գործոն է ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործում:

Հյուսիսային Իռլանդիայի հետ հակամարտությունում զգալի դեր է խաղացել ԱՄՆ իռլանդական համայնքը, որը, որպես ազգայնական, գիտակցել է նաև մյուս կողմին լսելու անհրաժեշտությունը: Այն ժամանակ նախագահ Քլինթոնն ուղարկեց իր դեսպանորդին` սենատոր Ջորջ Միթչելին, ով լուրջ ավանդ ներդրեց Հյուսիսային Իռլանդիայի հետ խաղաղ կարգավորման գործընթացում:

Ուստի միջնորդությունը միջազգային ջանքերի շրջանակներում չափազանց կարևոր է: Եվ բարեկամ երկրները, թեև նրանք տարբերվում են բանակցությունների արդյունքների իրենց պատկերացմամբ, կարող են աջակցել, իսկ մշտական ազդեցությունը բանակցությունների վրա միայն բարենպաստ է ազդում գործընթացի վրա:

Հակամարտության կողմերը հաճախ դատողություններ են անում, թե ով է ճիշտ, ով սխալ, ինչն, ըստ էության, չի նպաստում կողմերին փոխզիջման նախապատրաստելուն…

Մոտեցումը, որի դեպքում ընդգծվում է, որ կողմերից մեկը ճիշտ է, մյուսը` ոչ, սխալ է: Հակամարտությունն ունի երկու կողմ: Առայժմ կողմերից մեկը համոզված է, որ ինքը միանգամայն իրավացի է, և իր պահանջներն օրինական են, մյուս կողմը նույնպես եռանդուն կերպով պաշտպանում է իր տեսակետը: Ուստի, եթե մենք ցանկանում ենք լուծել խնդիրը, պետք է դադարեցնենք մեր նույնականացումը մեկ կողմի հետ:

Լեռնային Ղարաբաղը չի մասնակցում բանակցային գործընթացին, նման մարտավարությունը կարո՞ղ է  ինչ-որ կերպ արդարացված և արդյունավետ լինել:

Եթե դուք աշխատում եք հակամարտության բոլոր կողմերի համար ընդունելի լուծման ուղղությամբ, ապա յուրաքանչյուր կողմ, որը ներգրավված է դրանում, պետք է մասնակցի դրա կարգավորման գործընթացին:

Բանակցությունները սահմանափակ հնարավորություններ կունենան առաջընթացի համար, եթե միայն Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդին հարթակ չտրամադրեն, և նրա ձայնը չլսվի: Ղարաբաղը եկար ժամանակ եղել է Ադրբեջանի կազմում և պետք է սերտ կապեր ունենար Ադրբեջանի հետ: Սակայն այնտեղ ապրող մարդիկ հայեր են և իրենց հարադրում են Հայաստանին:

Հյուսիսային Իռլանդիայում եղել է նման իրավիճակ, երբ բնակչության մեծ մասը բրիտանացիներ էին, մնացածն իրենց դասում էին Իռլանդիային: Մենք եկանք համաձայնության, որը գոհացնում էր երկու կողմերին: Ադրբեջանցիներն ու Ադրբեջանի իշխանությունները կարծում են, որ Լեռնային Ղարաբաղն իրենց տարածքի մի մասն է, ես ձեզ կառաջարկեի գտնել այնպիսի խորշ, որպեսզի ինչ-որ կերպ համատեղել այդ պնդման հետ: Այդ լուծումը բնավ դուրս չէ մարդկային երևակայությունից, կարելի է գտնել շրջանակներ իրողություններին հարմարվելու համար: Լեռնային Ղարաբաղի մարդիկ իրենց նույնականացնում են Հայաստանի հետ, ուստի այդ շրջանակները պետք է ներառեն հարաբերություններ Ադրբեջանի և Հայաստանի հետ և տան որոշ սեփական ինքնավարություն: Սրանք կողմնակի մարդու բարձրաձայն մտորումներ են: Ես չունեմ բացարձակ լուծում, որը կարելի էր կիրառել: