Անդրեյ Ռյաբով: Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության ապասառեցումը և փոխադրումը ռազմական փուլ ամենագլխավոր սպառնալիքն է Ռուսաստանի համար Հարավային Կովկասում

Մոսկովյան Կարնեգի կենտրոնի գիտխորհրդի անդամ Անդրեյ Ռյաբովի հարցազրույցն ԱրմԻնֆո լրատվական գործակալությանը:

• Դավիթ Ստեփանյան

• Կիրակի, 4 դեկտեմբերի, 11:06

Ինչպիսի՞ սպառնալիքներ գոյություն ունեն այսօր Հայաստանում և Ադրբեջանում Ռուսաստանի շահերի իրացման հետ կապված`հաշվի առնելով, որ Վրաստանի առնչությամբ ամեն ինչ քիչ թե շատ հասկանալի է:

Ռուսաստանի համար ամենագլխավոր սպառնալիքը Հարավային Կովկասում, անկասկած, Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության ապասառեցումն է և դրա փոխադրումը ռազմական փուլ: Խնդիրն այն է, որ Ռուսաստանն այսօր հարկադրված է Հայաստանի հետ սերտ աշխարհաքաղաքական կապերը համատեղել իր էներգետիկ շահերի հետ, որոնցում փոքր դեր չի խաղում Ադրբեջանը` որպես տարանցիկ և նավթարդյունահանող երկիր: Այսօր այդ խնդիրները գնալով ավելի և ավելի արդիականանում են Ռուսաստանի համար` հաշվի առնելով, որ մեր արևմտյան գործընկերների հետ չի հաջողվում պայմանավորվել Հարավային Կովկասով էներգակիրների տարանցման հարցի շուրջ: Դրա վերջին վկայությունը դարձավ Թուրքիայի փաստացի հրաժարումը ՙՀարավային հոսքին՚ մասնակցությունից: Միևնույն ժամանակ հենց այն փաստը, որ միայն Դմիտրի Մեդվեդևի նախագահության տարիներին Ռուսաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների մասնակցությամբ 6 եռակողմ հանդիպում է անցկացվել, խոսում է Մոսկվայի համար Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման առաջնայնության մասին: Ընդ որում, Ռուսաստանի և Վրաստանի միջև հարաբերություններն այսօր քիչ թե շագ կայուն են թվում` չունենալով նախադրյալներ 08.08.08 պատերազմի արդյունքում ստեղծված իրավիճակի խախտման համար: Համապատասխանաբար, Ռուսաստանն անհամեմատ ավելի շատ հիմքեր ունի մտահոգվելու Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության վերսկսման դեպքում: Դրանցից գլխավորն Ադրբեջանի ռազմական ներուժի մեծացումն է, թեկուզ ոչ մեծ, սակայն սեփական ռազմարդյունաբերական համալիրի ձևավորումը: Ռուսաստանում շատ հստակ հասկանում են, որ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության շուրջ ստատուս-քվոյի անցումը զինված հակամարտության չափազանց ծանր, հնարավոր է, անուղղելի հետևանքներ կունենա Հարավային Կովկասում Ռուսաստանի քաղաքականության և ազդցեցության համար:

Խոսենք պատճառների մասին...

Կասկած չկա, որ ղարաբաղյան հակամարտության վերսկսման դեպքում Ռուսաստանը որպես գործընկեր կկորցնի իր կարևորությունը հակամարտության երկու մասնակիցների համար, ընդ որում յուրաքանչյուրի պարագայում` իր պատճառներով: Դրանով են պայմանավորված Մոսկվայի և նախագահ Մեդվեդևի մեծ ջանքերը ստատուս-քվոյի պահպանման ուղղությամբ, որոնք, ամենայն հավանականությամբ, կշարունակի նախագահ Պուտինը:

ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի մյուս համանախագահող երկրներն արդյո՞ք պաշտպանում են ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորմանն ուղղված այդ ջանքերը:

Կարծում եմ, որ վերջին տարիներին ԱՄՆ-ում և Եվրոպայում գիտակցել են, որ Ռուսաստանն, այնուամենայնիվ, ունի տարածաշրջանում խաղաղության պահպանման բացառիկ հնարավորություններ:Եվ Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի և Ֆրանսիայի միջև փոխգործակցությունն այդ համատեքստում փոքր-ինչ մեծացել է: Միաժամանակ ես հակված չեմ հավատալու սցենարներին, ըստ որոնց`Ադրբեջանը, իր տարածքը տրամադրելով Իրանին հարվածներ հասցնելու համար, փոխարենը կստանա ղարաբաղյան հակամարտության շուրջ ստեղծված ստատուս-քվոն վերացնելու թույլտվություն: Նախագահ Ալիևի բավականին խախուտ դիրքերն առնվազն մեծ վստահություն են պահանջում նրանից, քանի որ սխալվել նրան չի կարելի: Երկրորդ`պատերազմի վերսկսումը, ինչի մասին այդքան հեշտությամբ խոսում են ոմանք Բաքվում, կապված է այնպիսի ռիսկերի հետ, որ ստատուս քվոյի պահպանումը պետք է համապատասխանի թե’ ԱՄՆ-ի, թե’ Ֆրանսիայի շահերին: Եվ հենց այդ առումով Ռուսաստանի հետ փոխգործակցությունը կտրուկ բարելավվել է վերջին մի քանի տարում: Այդ գործընթացի շրջանակներում տարբեր ձևաչափերում Ռուսաստանին հնարավորություն է տրվում ակտիվություն ցուցաբերել`ստատուս-քվոն պահպանելու նպատակով: Եվ 2010 թվականին Աստանայում կայացած գագաթնաժողովը, որտեղ գրեթե բոլոր մասնակից երկրները և մեծ տերություններն ընդունել են ղարաբաղյան հակամարտությունը կարգավորելու իրենց անզորությունը, դրա լավագույն վկայությունն է: Նման իրավիճակում ստատուս-քվոն լավագույն լուծումն է: Հասկանալի է, որ այն չի կարող հավերժ պահպանվել, սակայն ընթացիկ լուծումների նկատմամբ այն այլընտրանք չունի:

Այսինքն` Դուք չե՞ք կիսում այն կարծիքը, ըստ որի`տարածաշրջանում առաջատարության համար Ռուսաստան հետ մրցակցությունում ԱՄՆ-ը կարող է խաղարկել իրանական խաղաթուղթը:

Ես այդպես չեմ կարծում, քանի որ, այսպես կոչված, ՙկառավարելի քաոսի՚ տեսության իրականացման հնարավորության կողմնակից չեմ: Գլոբալ իրադարձություններում անորոշության մակարդակը վերջին կես տարում Մեծ Մերձավոր Արևելքի տարածաշրջանում էլ ավելի է ուժեղացել ՙԱրաբական գարնան՚ վրա հասնելուց հետո: Այդ գործընթացը խորանում է և ներառում տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական առումով կարևոր երկիր Սիրիան: Դրա հետևանքները հաշվարկել այսօր ոչ ոք չի կարող:  Եվ այդ պայմաններում հույսը դնել ՙկառավարելի քաոսի՚ վրա, խիստ անհեռատես կլինի ցանկացած երկրի ցանկացած քաղաքական գործչի կողմից, ինչ ռեսուրսներ էլ նրանք ունենա: Գումարած համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամը, որն զգալիորեն սահմանափակել է արտաքին և գլխավորը`ռազմական քաղաքականության իրականացման նպատակով միջոցներ հատկացնելու գերտերությունների հնարավորությունները: Այդ պատճառով առնվազն ԱՄՆ ներկայիս վարչակազմը նման ռիսկի չի գնա:

Լավ, բայց այդ դեպքում ո՞րն է անցած և կայանալիք ՙԱրաբական հեղափոխությունների՚ տրամաբանությունը: Դրանք տարրերային իրադարձություննե՞ր էին:

Սիրիայում ՙհեղափոխության՚ դեպքում հնարավոր եմ համարում կոնսերվատիվ արաբական երկրների դերը, առաջին հերթին`Կատարի և Սաուդյան Արաբիայի: Այդ ամենի էությունը, նրա կարծիքով, ԱՄՆ-ին նրանց առաջարկի մեջ է` Իսրայելի փոխարեն հանդես գալու  այլ, ավելի լավ գործընկերոջ դերում /այն տեսության շրջանակներում, ըստ որի`վերջիններիս չափավոր, արդիականացման գաղափարներին ոչ օտար իսլամն ավելի լավ է, քան այն, ինչ կարող է լինել առանց դրա/: Սիրիայում այդ մոտեցումն, իրոք, դիտվում է, բայց չեմ կարծում, թե այն եղել է Թունիսի և Եգիպտոսի դեպքում, որտեղ ամեն ինչ սկսվել է տարերային կերպով:

Իսկ Լիբիայու՞մ:

Լիբիան նույնպես տեղավորվում է Արևմուտքի նպատակաուղղված քաղաքականության շրջանակներում: Ըստ որում, այդ խաղը շատ վտանգավոր է, քանի որ ծավալվող գործընթացների ավարտը կանխագուշակել չափազանց բարդ է: Եվ այդ գործընթացները դրական հունի մեջ դնելու Եվրամիության հնարավորությունները խիստ սահմանափակ են:

Վերադառնանք ղարաբաղյան հակամարտության թեմային: Կարգավորման ի՞նչ սցենար կարելի է կանխատեսել`ելնելով այսօրվա իրողություններից:

Ես կվկայակոչեմ վերլուծաբանների մեծ մասի կարծիքը, որոնք կարծում են, թե գոյություն ունի Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության ռազմական փուլի վերսկսման սպառնալիք: Սակայն, ընդսմին, ինձ թվում է, որ գերտերությունների և Ռուսաստանի ռացիոնալ դիրքորոշումը նույնպես թույլ կտա այն սառեցված վիճակում պահել դեռ բավականին երկար ժամանակ, նույնիսկ, չնայած Հայաստանի հետ գոյություն ունեցող ռազմական հաշվեկշիռը փոխելու Բաքվի ձգտմանը: Բանն այն է, որ Մեծ Մերձավոր Արևելքում ևս մեկ հակամարտություն հղի է չափազանց ծանր հետևանքներով, ընդ որում ոչ միայն Հարավային Կովկասի երկրների, այլև պետությունների ամենալայն շրջանակի համար: