Նկատի ունենալով ԵՄ կողմից Իրանի նկատմամբ պատժամիջոցների ուժի մեջ մտնելը`ավելի ակտուալ է դառնում հայ-իրանական համագործակցության վրա այդ պատժամիջոցների ներգործության հարցը: Խորամուխ չլինելով ինչպես երկու պետությունների միջև տնտեսական կապերի վերլուծության, այնպես էլ դրանց քաղաքական հիմքերի նկարագրության մեջ`անդրադառնանք ամենակարևոր հարցին, որը, կարծում ենք, համակարգաստեղծ նշանակություն ունի հայ-իրանական երկխոսության մեջ: Խոսքն, իհարկե, վերջիններիս կողմից իրականացվող էներգետիկ նախագծերի մասին է:

Ակնհայտ է, որ հայ-իրանական էներգետիկ համագործակցության ամենավառ դրսևորումներից մեկը Իրան-Հայաստան գազատարն է, որն աշխարհաքաղաքական կարևոր նշանակություն ունի ինչպես լոկալ, այնպես էլ տարածաշրջանային մակարդակով: Նախագիծը հաջողությամբ գործարկվեց, և, չնայած գազատարի գործունեության և երրորդ երկրներ դրա հետագա ելքի շուրջ տարաբնույթ վիճահարույց կարծիքներին` ակնհայտ է մեկ բան. գազատարն ապահովեց հանրապետության էներգետիկ անվտանգության ապահովման այլընտրանքային ճանապարհը, զգալիորեն դիվերսիֆիկացրեց վերջինիս էներգահամակարգը:

Իրան-Հայաստան գազատարն այսօր Իրանի և Հայաստանի կողմից իրականացվող միակ նախագիծը չէ: Առավել կարևորների թվում հարկ է նշել հայ-իրանական սահմանին նավթավերամշակման գործարանի կառուցումը, ինչպես նաև սահմանամերձ Արաքս գետի վրա հիդրոէլեկտրակայանների կառուցումը և Թավրիզ-Մեղրի նավթատարի անցկացումը:

Խոսելով հայ-իրանական համագործակցության վրա ԵՄ տնտեսական պատժամիջոցների ազդեցության, և մասնավորապես, այն հայտարարությունների մասին, թե հիշյալ իրադարձությունները կշրջանցեն Հայաստանը, նշենք. փակ վերարտադրության համակարգը, այսինքն`ավտարկիան, անհնար է արդի աշխարհում`անկախ համաշխարհային քաղաքական և տնտեսական գործընթացներին երկրի ինտեգրման աստիճանից: Իհարկե, տվյալ դեպքում մենք շատ կցանկանայինք դա: Սակայն ցանկությունների և հնարավորությունների վերաբերյալ թևավոր խոսքն ավելի քան երբևէ այժմեական է: Այսպիսով, ինչպե՞ս, ամենայն հավանականությամբ, կզարգանան մեր իսլամական հարևանի շուրջ իրադարձությունները, և ինչո՞վ է դա հղի Հայաստանի համար:

Իրանն արդեն այսօր հայտարարում է Պարսից ծոցը Օմանի ծոցին կապող Հորմուզի նեղուցի հնարավոր փակման մասին, ինչն, անշուշտ, կարող է լուրջ հարված հասցնել համաշխարհային նավթային շուկային: Նավթի գինը, որոշ կանխատեսումների համաձայն, կբարձրանա մինչև մեկ բարելի դիմաց $200, ինչն անմիջականորեն կանդրադառնա ինչպես մի շարք եվրոպական երկրների, այնպես էլ ԱՄՆ-ի տնտեսության վրա: Հետևաբար, էլ ավելի կմեծանա ԱՄՆ-ի կողմից Իրանին ռազմական հարված հասցնելու հավանականությունը: Քանի որ որևէ երկիր չի կարող ռազմական պայմաններում ֆինանսական խոշոր ներդրումներ պահանջող մասշտաբային նախագծեր իրականացնել, Իրանը ևս ստիպված կլինի որոշ ժամանակով մոռանալ իր էներգետիկ և տրանսպորտային շուկաների ընդլայնման մասին: Կարծիք կա, թե Իրանի ֆինանսական ներուժը լիովին բավարար է` նոր նախագծերի շրջանակներում լիարժեք համագործակցությունը շարունակելու նպատակով: Սակայն, հարկ է նշել, որ նույնիսկ Իրանի կողմից համագործակցությունը շարունակելու պատրաստակամության և քաղաքական կամքի առկայության դեպքում Իսլամական Հանրապետությունը հազիվ թե ցանկանա միանձնյա ֆինանսավորել միջպետական նախագծերը /նավթամուղ, երկաթուղի և այլն/: Այդպիսով, Հայաստանը ստիպված կլինի դիմել արտասահմանյան վարկերի`ավելացնելով իր արտաքին պարտքը: Բայց արդյո՞ք երկիրը պատրաստ է նման ռիսկի…

Միաժամանակ արդեն մեծանում է Արևմուտքին աջակցող ԱՊԼ մի շարք երկրների կողմից ճնշումը, հատկապես`Կատարի և Սաուդյան Արաբիայի կողմից: Վերջիններս արդեն հայտարարում են նավթի արդյունահանման`օրական 3-5 մլն բարելով հնարավոր ավելացման մասին`համարձակորեն հայտարարելով արևմտյան երկրներ սև ոսկու երաշխավորված մատակարարումների մասին: Ավելին, Սաուդյան Արաբիայի իշխանություններն ակտիվ երկխոսություն են վարում չինացի գործընկերների հետ իրանական նավթից Ժողովրդական Հանրապետության հրաժարվելու շուրջ: Եվ այդ բանակցությունների առաջին պտուղներն արդեն կան. Չինաստանում իրանական նավթի երկու խոշորագույն գնորդներից մեկը` Unipec ընկերությունը, օրերս հայտարարել է 2012 թվականին իրանական նավթի գնման կրճատման մասին: Ակնհայտ է, որ նույնիսկ որոշակի ծավալների պահպանման դեպքում պրագմատիկ Չինաստանը, այնուամենայնիվ, կփորձի օգտվել ստեղծված իրավիճակից`ստիպելով Իրանին նվազեցնել նավթի գինը: Եվ թեև Իրանը մտնում է աշխարհի ամենանավթաբեր և գազաբեր երկրների եռյակի մեջ, իսկ մարդկության կողմից էներգապաշարների սպառումը տարեկան ավելանում է 2%-ով, այնուամենայնիվ, հավանականություն կա, որ երկիրը ժամանակավորապես կհայտնվի էներգետիկ մեծ խաղից դուրս: Անշուշտ, Հայաստանը կշարունակի իրանական գազ գնել /իհարկե, ոչ մեծ քանակով, ինչպես այսօր/, սակայն միջկառավարական հանձնաժողովների կողմից արձանագրված մի շարք նախագծեր, ակնհայտորեն, թղթի վրա կմնան, առնվազն`առաջիկա տարիներին: